എം.സ്വരാജിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പുസ്തകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് “പൂക്കളുടെ പുസ്തകം’. ഇത് ഒരു കേവലം സസ്യശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമല്ല, മറിച്ച് സാംസ്കാരിക, സാമൂഹ്യ സന്ദേശങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പുസ്തകമാണ്. കേവലം പൂക്കളുടെ സൗന്ദര്യം, പരിമളം, എന്നതിനപ്പുറം അതിന്റെ പിന്നിലെ ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക പ്രസക്തി എന്നിവയെ മനുഷ്യജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ഈ കൃതിയിൽ വിവരിക്കുന്നത്. ഓരോ പൂവിനും പിന്നിൽ ഒരു കഥയുണ്ട് – സാഹിത്യ ചിന്തകൾ, ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ, ജനകീയ മുന്നേറ്റങ്ങളുടെ കഥകൾ, ശാസ്ത്രീയമായ ചില കൗതുകങ്ങൾ അതെല്ലാം ചേർന്നൊരു ഭാവപൂർണ്ണമായ അവതരണമാണ് ഇതിൽ നമ്മെ കാത്തിരിക്കുന്നത്.
സിംബാബ്വെ മുതൽ തമിഴ്നാട് വരെയുള്ള വിശേഷങ്ങൾ പങ്കു വെച്ചുകൊണ്ടാണ് മേന്തോന്നി പൂവിനെ കുറിച്ചുള്ള അധ്യായം പുരോഗമിക്കുന്നത്. ഒരു അലങ്കാര പുഷ്പമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രതീകമായി, ഒരു ഓർമ്മയായി, ഒരു ചോദ്യമായി ഫയർ ലില്ലി എന്ന മേന്തോന്നി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. തമിഴ്നാട്ടിലെ മലകൾ മുതൽ സിംബാബ്വെയിലെ ചതുപ്പുകൾ വരെയുള്ള പുഷ്പത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം സഖാവ് സ്വരാജ് സമർത്ഥമായി കണ്ടെത്തുന്നു, അവിടെ സിംബാബ്വെയിൽ അത് ദേശീയ പുഷ്പമാണ്. എന്നാൽ ശ്രീലങ്കയിൽ, ഗ്ലോറിയോസയ്ക്ക് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്: 1980 കളിലും 1990 കളിലും സ്വതന്ത്ര തമിഴ് മാതൃരാജ്യത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ തമിഴ് ഈഴം വിമോചന പുലികൾ (എൽടിടിഇ) ഇത് അവരുടെ ദേശീയ പുഷ്പമായി സ്വീകരിച്ചു. ശ്രീലങ്കൻ തമിഴ് ജനതയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, കാർത്തിഗൈപൂ സസ്യസൗന്ദര്യത്തേക്കാൾ – അത് വിപ്ലവത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തെയും ജ്വാലകളെ പ്രതീകപ്പെടുത്തി. നവംബറിൽ പൂവ് വിരിയുന്ന കാലത്താണ് മാവീരർ നാളിനോട് (മഹാനായകന്മാരുടെ ദിനം) അഥവാ വീണുപോയ എൽ.ടി.ടി.ഇ. പ്രവർത്തകരെ അനുസ്മരിക്കുന്ന ദിനം, ഈ ദിനത്തിലും മേന്തോന്നി പൂവ് ഒരു പ്രതീകമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്. മരിച്ചുപോയ എൽ.ടി.ടി.ഇ. പ്രവർത്തകരെ അടക്കം ചെയ്യുമ്പോളും പൂവ് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഈ പാളികളെ എടുത്തുകാണിക്കുന്നതിലൂടെ, സ്വരാജ് ഒരു സാധാരണ പുഷ്പത്തെ ശക്തമായ ഒരു ആഖ്യാന ഉപാധിയായി ഉയർത്തുന്നു – പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളെ വിമോചനവുമായും,രാഷ്ട്രീയവുമായും, രക്തസാക്ഷിത്വവുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്ത് സമരത്തെ കാല്പനികമാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, മറവിയെ ചെറുക്കാൻ അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മവും പ്രതീകാത്മകവുമായ ചില പ്രവർത്തികളെ അത് വെളിച്ചത്തു കൊണ്ടുവരുന്നു.
“പൂക്കളുടെ പുസ്തകത്തിൽ”, നമ്മൾ ഏറ്റവും അടുത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന പൂക്കളിൽ ഒന്നാണ് റോസാപ്പൂവ്. എന്നാൽ അതിന്റെ സൗന്ദര്യം, സസ്യശാസ്ത്ര നാമങ്ങൾ, എന്നിവയിലേക്ക് ആഴ്ന്നിറങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ്, എഴുത്തുകാരൻ നമ്മെ മുള്ളുകളില്ലാതെ റോസാപ്പൂക്കൾ വിരിയുന്ന ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു: ഫ്രാൻസിസ് ഓഫ് അസീസിയുടെ നാട്. മുള്ളുകൾ നിറഞ്ഞ റോസാപ്പൂക്കളിൽ ഒരിക്കൽ ഉരുണ്ടുകൂടി രക്തം വാർന്ന് വേദനയോടെ ജീവിച്ച ഫ്രാൻസിസ് ഓഫ് അസീസിയുടെ നാട്ടിൽ, മുള്ളുകളില്ലാതെ റോസാപ്പൂക്കൾ വിരിയുന്ന ഒരു അത്ഭുതകരമായ ലോകം നമുക്ക് കാണിച്ചുതരുന്നു. ഫ്രാൻസിസ് ഓഫ് അസീസി ഒരു കുഷ്ഠരോഗിയെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതിനെ വിവരിക്കുന്ന കസാന്ദ്സാക്കിസിന്റെ ‘ദൈവത്തിന്റെ പാവം’ എന്ന കൃതിയെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, പുസ്തകം, ഓരോ ഇതളിലും ഒരു ദിവ്യമായ മന്ത്രിപ്പ് വഹിക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കളോട് സംസാരിച്ച വിശുദ്ധനും മിസ്റ്റിക്കുമായ ഫ്രാൻസിസിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള ഒരു ചിത്രം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. പുരാണവും ഇതിഹാസവും ഇഴചേർന്ന് നിൽക്കുമ്പോൾ, ഏദന്റെ നിഷ്കളങ്കതയെ ഉണർത്തിക്കൊണ്ട് എഴുത്തുകാരൻ ചുവന്ന റോസാപ്പൂവിന്റെ ഉത്ഭവം വീണ്ടും സന്ദർശിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ശുദ്ധമായ വെളുത്ത റോസാപ്പൂവ്, ഹവ്വായുടെ നിഷ്കളങ്കമായ ചുണ്ടുകളുടെ ആദ്യ ചുംബനത്തോടെ ചുവപ്പായി മാറിയ കഥ അദ്ദേഹം ഓർമ്മിക്കുന്നു.
നമ്മുടെ യാത്രയുടെ അടുത്ത ഘട്ടം സൂര്യകാന്തിയിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്, ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പിന്റെ പ്രശസ്തമായ കവിതയായ സൂര്യകാന്തിയിലൂടെ. കുറുപ്പിന് മുമ്പ്, സൂര്യകാന്തിയുടെ സൗരപ്രകാശത്തെ പ്രശംസിച്ചത് വില്യം ബ്ലെയ്ക്കായിരുന്നു – എന്നാൽ പാത നമ്മെ നേരിട്ട് നയിക്കുന്നത് വിൻസെന്റ് വാൻ ഗോഗിന്റെ സൂര്യകാന്തി പരമ്പര ജനിച്ച തിളക്കമുള്ള സ്റ്റുഡിയോയിലേക്കാണ്. സൂര്യകാന്തിയിലൂടെയുള്ള യാത്ര വാഞ്ഛയുടെയും പ്രത്യാശയുടെയും ഒന്നായി മാറുമ്പോൾ, രചയിതാവ് വാൻ ഗോഗിന്റെ വേട്ടയാടുന്ന വാക്കുകൾ നമ്മുടെ മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു: “ആളുകളെ സ്നേഹിക്കുന്നതിനേക്കാൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കലാപരമായി മറ്റൊന്നുമില്ല. പിന്നീട് ആഖ്യാനം വേഡ്സ്വർത്തിന്റെ ഡാഫോഡിൽസിനൊപ്പം ഒരു കാവ്യാത്മകമായ ഓർമ്മയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു, കൂടാതെ റോബർട്ട് ഫ്രോസ്റ്റിന്റെ ദി റോഡ് നോട്ട് ടേക്കണിന്റെ കയ്പും മധുരവുമുള്ള അനുരണനത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു, അവിടെ ഡാഫോഡിൽസ് ഒരു നിഗൂഢ സാന്നിധ്യം വഹിക്കുന്നു. ജോൺ മിൽട്ടന്റെ ലൈസിഡാസ്, അതിന്റെ മൂടുപടം നിറഞ്ഞ ദുഃഖത്തോടെ, ഈ പൂക്കളിലൂടെ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.
പൂക്കളിൽ നിന്ന് പഴങ്ങളിലേക്ക്, ഈ പുസ്തകം നമ്മെ മാമ്പഴ പുഷ്പത്തിലേക്കും ചൈനയിലെ ചെയർമാൻ മാവോയുടെ മാമ്പഴ സമ്മാനങ്ങളുടെ കൗതുകകരമായ ചരിത്രത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു, അവിടെ മാമ്പഴങ്ങൾ മെഴുക് കൊണ്ട് എംബാം ചെയ്ത് ഫാക്ടറികളിൽ ഫോർമാലിനിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകാത്മകതയും ആവേശവും നിറഞ്ഞ ആ കാലം ഇവിടെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. അഞ്ഞൂറു മുതൽ ആയിരം വരെ പൂക്കളുള്ള ഒറ്റത്തണ്ടിലെ മാമ്പൂങ്കുലകളെ ചൂണ്ടി, അതിലും ചെറിയ പൂക്കൾ ഉണ്ടെന്നുള്ള അസാധാരണ അറിവിലേക്ക്, വൂൾഫിയ എന്ന കുഞ്ഞൻപൂവിൻ്റെ ലോകത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസങ്ങളിൽ പവിത്രമായ അശോകവൃക്ഷമാണ് അടുത്തതായി ഉയർന്നുവരുന്നത്. അശോകവനത്തിലെ ഷിംഷാപ വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ സീതയുടെ ദുഃഖത്തിലൂടെ, ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവും ഔഷധപരവുമായ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധ്യാനാത്മകമായ അവബോധത്തിലേക്ക് എഴുത്തുകാരൻ നമ്മെ ആകർഷിക്കുന്നു.
ശ്രീനഗറിലെ ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന ചിനാർ മരങ്ങൾക്കു താഴെ, ദി ബുക്ക് ഓഫ് ഫ്ലവേഴ്സ് അതിന്റെ അവസാനത്തെ, പുകയുന്ന ഇടവേള കണ്ടെത്തുന്നു. വിശാലമായ മേലാപ്പുകളും തീ നിറമുള്ള ഇലകളുമുള്ള ഈ പുരാതന മരങ്ങൾ, ഒരുകാലത്ത് രാഷ്ട്രീയ യോജിപ്പിന്റെയും പൊതു ഓർമ്മയുടെയും നിമിഷങ്ങളിൽ നിഴലുകൾ വീഴ്ത്തി – ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയുടെ അരികിലൂടെ നടന്നു, അവരുടെ സാന്നിധ്യം കശ്മീരിന്റെ ദുർബലമായ സ്വപ്നങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് പതിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇന്ന്, ആ മരങ്ങൾ നിരന്തരമായ അസ്വസ്ഥതയിൽ കഴിയുന്ന ഒരു ദേശത്തിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു, അവയുടെ ഇലകൾ നഷ്ടത്തിന്റെയും പ്രതിരോധത്തിന്റെയും മറന്നുപോയ വാഗ്ദാനങ്ങളുടെയും കഥകൾ മന്ത്രിക്കുന്നു. ഇൻ ദി ഷേഡ് ഓഫ് ഫാളൻ ചിനാർ എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിന്റെ വേട്ടയാടുന്ന ഓർമ്മ വീണ്ടും ഉയർന്നുവരുന്നു – ജ്വാലയാൽ നിറമുള്ള ശാഖകൾക്ക് കീഴിൽ ഗിറ്റാറുകൾ വായിക്കുന്ന, പ്രതിരോധമായി കലയും ഓർമ്മയായി സംഗീതവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന, യുവകശ്മീരി സർവകലാശാല കലാകാരന്മാരുടെ ഒരു ദൃശ്യരേഖ. കർഫ്യൂകൾക്കും സംഘർഷങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ, അവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ നിശബ്ദമായ ധിക്കാരത്തിൽ ഉയരുന്നു, അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ പുകയ്ക്കെതിരെ പ്രതീക്ഷയുടെ വാക്യങ്ങൾ കൊത്തിവയ്ക്കുന്നു. ഇവിടുത്തെ ചിനാർ വെറുമൊരു വൃക്ഷമല്ല – അത് ഒരു സാക്ഷിയാണ്, ഒരു അഭയകേന്ദ്രമാണ്, ദുഃഖത്തിന്റെയും സ്ഥിരോത്സാഹത്തിന്റെയും ഒരു സ്മാരകമാണ്. നിശബ്ദതയ്ക്കും നിരീക്ഷണത്തിനുമിടയിലും, വീഴ്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് ചുവന്നു തുടുത്ത ചിനാർ ഇല പോലെ, കല ധിക്കാരപൂർവ്വം വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുവെന്ന് ഈ ഹൃദയസ്പർശിയായ ചിത്രത്തിലൂടെ പുസ്തകം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനങ്ങളെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് സഹിഷ്ണുതയെക്കുറിച്ചാണ് ഇത് സംസാരിക്കുന്നത്.
ഒടുവിൽ, പൂക്കളെയും സുഗന്ധത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു കൃതിയല്ല ‘ദി ബുക്ക് ഓഫ് ഫ്ലവേഴ്സ്’ – അത് ധാരണ, ഓർമ്മ, രാഷ്ട്രീയം, മാനവികത, അർത്ഥം എന്നിവയുടെ ഒരു ആവിഷ്കാരമാണ്. ഒരു കവിയുടെ സംവേദനക്ഷമതയും ഒരു രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകന്റെ ഉൾക്കാഴ്ചയും ഉപയോഗിച്ച്, എം. സ്വരാജ് സസ്യശാസ്ത്രത്തെ ജീവചരിത്രത്തിലൂടെയും, പുരാണത്തെ ചലനത്തിലൂടെയും, പ്രതിരോധത്തിലൂടെയും നെയ്തെടുക്കുന്നു. സജീവതയിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദർശനത്തിലെ വ്യക്തത, തർക്കങ്ങളിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് പ്രതീകാത്മകത, നിർദ്ദേശം, ആഴത്തിലുള്ള സാംസ്കാരിക ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു. ഒരു ആർത്തിയുള്ള വായനക്കാരനും അച്ചടക്കമുള്ള ബുദ്ധിജീവിയുമായ സ്വരാജിനു, പൂക്കൾ ഒരിക്കലും വെറും പൂക്കളല്ല, മറിച്ച് വിപ്ലവത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും പാരിസ്ഥിതിക ഓർമ്മയുടെയും പാത്രങ്ങളായ ഒരു പ്രതീകമാണ്. സസ്യസൗന്ദര്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തതയുമായി, സാംസ്കാരിക സ്മരണയുമായി സാഹിത്യ ആഴവുമായി ഇത്രയധികം സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന സമാനമായ ഒരു പുസ്തകം നിലവിലുണ്ടോ എന്ന് ഉറപ്പില്ല. ചിന്താപൂർവ്വമായ വായന തന്നെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവര്ത്തിയാണെന്നു സ്വരാജ് ഓരോ പേജിലും നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
